۲۱ فوریه گرامیداشت روز جهانی زبان مادری
گرامیداشت روز جهانی زبان مادری
نامگذاری ۲۱ فوریه بهعنوان روز جهانی زبان مادری از سوی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۹، اقدامی صرفاً نمادین نبود، بلکه پاسخی تاریخی به روندهای سرکوب، حذف و یکسانسازی زبانی و فرهنگی در جوامع کثیرالمله بود. این روز یادآور آن است که زبان، تنها ابزار ارتباط نیست، بلکه بخش جداییناپذیر هویت، حافظه جمعی و کرامت انسانی ملتهاست.
در جغرافیای سیاسی ایران، سیاست همسان سازی زبانی و فرهنگی که ریشه در دولت متمرکز پهلوی داشت، در جمهوری اسلامی با پوششی ایدئولوژیک ادامه یافت. هدف این سیاست، همگونسازی اجباری ملیتهای غیرفارس و حذف نظاممند زبانها و فرهنگهای غیردولتی بوده است. نگرانکنندهتر آنکه، همین منطق حذفگرایانه امروز در بخشی از اپوزیسیون نیز بازتولید میشود؛ جریانی که در گفتار از دموکراسی و حقوق بشر سخن میگوید، اما در عمل، همان نگاه مرکزگرا و یکسانساز را بازتولید میکند.
این نیروها با توسل به گفتمان یکپارچگی ملی، آموزش به زبان مادری را تهدیدی علیه انسجام کشور معرفی کرده و ملیتهای غیرفارس را بهطور ضمنی یا آشکار، به سرکوب تهدید میکنند. چنین رویکردی، حتی پیش از دستیابی به قدرت سیاسی، عدالت اجتماعی و برابری شهروندی را قربانی میسازد و شکلی از تمامیتخواهی نوین را رقم میزند که در ماهیت خود، پروژهای از همانندسازی اجباری و نوعی نسلکشی تدریجی فرهنگی است.
پیامدهای این سیاست بهویژه در آغاز سال تحصیلی آشکار میشود؛ جایی که کودکان ملیتهای مختلف، بهجای تجربه یادگیری خلاق، با زبانی بیگانه مواجه میشوند. آموزش به زبان مادری در دوره ابتدایی، نه صرفاً مطالبهای سیاسی، بلکه ضرورتی علمی و روانشناختی است. محرومیت کودک از زبان مادری در حساسترین مراحل رشد ذهنی، به افت تحصیلی، خودبیگانگی، انزوای اجتماعی و سرکوب استعدادها میانجامد و نابرابری ساختاری را بازتولید میکند.
این در حالی است که ایران از امضاکنندگان اسناد بینالمللی حقوق بشر، از جمله قطعنامه ” تنوع زبانی و فرهنگی” Multilingualism” و متعهد به صیانت از حقوق زبانی است. حتی قانون اساسی موجود نیز در اصول ۱۵ و ۱۹ به آموزش زبانهای رایج و برابری شهروندان اشاره دارد، اما نادیدهگرفتن عامدانه این اصول، ماهیت مرکزگرا و تبعیضآمیز نظام سیاسی را آشکار میسازد.
حل این معضل بنیادین با راهکارهای نمایشی ممکن نیست. استقرار دموکراسی واقعی در ایران، مستلزم بهرسمیتشناختن حقوق برابر ملیتها، تضمین آموزش به زبان مادری از مقطع ابتدایی و نفی هرگونه سلطه زبانی و فرهنگی است. در این مسیر، مسئولیت تاریخی سنگینی بر دوش نیروهای دموکرات و فعالان حقوق بشر قرار دارد تا در برابر تمامی اشکال تمامیتخواهی، چه در قدرت و چه در اپوزیسیون، ایستادگی کنند.
حق آموزش زبان مادری برای کودکان بلوچ، کرد، ترک، عرب و دیگر ملیتهای ساکن ایران، امتیازی خاص نیست، بلکه سنگبنای صلح، همزیستی و عدالت پایدار در آینده ایران است.
حزب مردم بلوچستان، گذار از جمهوری اسلامی و استقرار نظامی غیرمتمرکز دمکراتیک و سکولار را شرط تحقق حقوق ملیتها و تضمین آموزش به زبان مادری میداند.
حزب مردم بلوچستان – فوریه ۲۰۲۶
